1-fase of 3-fase laden: welke aansluiting heb je nodig?

Voor veel huishoudens is een 1-fase aansluiting voldoende om een elektrische auto op te laden. Wil je sneller laden, rijd je veel kilometers of wil je jouw woning of bedrijf voorbereiden op een hogere energievraag, dan is een 3-fase aansluiting vaak een betere keuze. Welke aansluiting je nodig hebt, hangt niet alleen af van de laadoplossing, maar ook van de elektrische installatie én de auto zelf.

Juist dat laatste zorgt vaak voor verwarring. Veel mensen kijken alleen naar het laadvermogen van een laadpaal, terwijl de laadsnelheid altijd wordt bepaald door de combinatie van de netaansluiting, de laadoplossing en de boordlader van de auto.

In dit artikel leggen we uit hoe 1-fase en 3-fase laden werkt, wanneer een overstap zinvol is en waarom een hogere capaciteit niet automatisch betekent dat je ook sneller laadt.

Waarom bestaan er 1-fase en 3-fase aansluitingen?

Om te begrijpen welke aansluiting je nodig hebt, is het handig om eerst te weten waarom er überhaupt verschillende aansluitingen bestaan.

Iedere woning of bedrijfspand ontvangt elektriciteit vanuit het elektriciteitsnet. Bij een 1-fase aansluiting wordt de stroom via één fase verdeeld. Bij een 3-fase aansluiting gebeurt dat via drie afzonderlijke fasen. Hierdoor kan meer elektrisch vermogen beschikbaar worden gesteld zonder dat één fase overbelast raakt.

Je kunt het vergelijken met een snelweg. Eén rijstrook brengt het verkeer prima op de bestemming, maar zodra het drukker wordt, zijn meerdere rijstroken nodig om meer verkeer tegelijk te verwerken. Zo werkt het ook met elektriciteit: drie fasen zorgen niet voor een hogere "snelheid", maar wel voor een grotere capaciteit.

Voor woningen met een beperkte energievraag is één fase vaak voldoende. Naarmate het energieverbruik toeneemt, bijvoorbeeld door elektrisch rijden, een warmtepomp of meerdere grote verbruikers, biedt een 3-fase aansluiting meer mogelijkheden.

De laadsnelheid wordt door drie onderdelen bepaald

Een veelvoorkomend misverstand is dat de laadoplossing bepaalt hoe snel een auto laadt. In werkelijkheid is dat slechts één onderdeel van het geheel.

De uiteindelijke laadsnelheid wordt bepaald door drie schakels:

1. De netaansluiting – hoeveel vermogen kan de elektrische installatie leveren?

2. De laadoplossing – hoeveel vermogen kan het laadpunt beschikbaar stellen?

3. De boordlader van de auto – hoeveel wisselstroom kan de auto daadwerkelijk verwerken?

De laagste capaciteit in deze keten bepaalt uiteindelijk het maximale laadvermogen.

Dat betekent bijvoorbeeld dat een 22 kW laadoplossing niet automatisch met 22 kW laadt. Heeft de auto een boordlader van maximaal 11 kW, dan zal ook het werkelijke laadvermogen maximaal 11 kW bedragen.

De boordlader: een onderdeel dat vaak wordt vergeten

Veel mensen denken dat een laadoplossing de accu van de auto oplaadt. Technisch gezien is dat niet helemaal juist.

De meeste laadoplossingen leveren wisselstroom (AC). Een accupakket werkt echter op gelijkstroom (DC). Daarom moet de elektriciteit eerst worden omgezet voordat deze in de accu terechtkomt.

Die omzetting gebeurt niet in de laadoplossing, maar in de boordlader van de auto.

De capaciteit van deze boordlader bepaalt hoeveel vermogen de auto maximaal kan verwerken tijdens AC-laden. Daarom kunnen twee auto's aan dezelfde laadoplossing toch met verschillende snelheden laden.

Dit verklaart ook waarom een krachtigere laadoplossing niet altijd leidt tot een kortere laadtijd.

Waarom levert een 22 kW laadoplossing niet altijd 22 kW?

Het laadvermogen dat op een laadoplossing staat vermeld, is het maximale beschikbare vermogen. Dat betekent niet dat iedere auto dit vermogen ook benut.

Stel dat je beschikt over:

• een 3-fase aansluiting;

• een 22 kW laadoplossing;

• een elektrische auto met een 11 kW boordlader.

In dat geval zal de auto maximaal met 11 kW laden. Niet omdat de laadoplossing beperkt is, maar omdat de boordlader van de auto niet meer vermogen kan verwerken.

Hetzelfde geldt andersom. Heeft de auto een 22 kW boordlader, maar is de elektrische installatie of laadoplossing beperkter, dan zal ook het laadvermogen lager uitvallen.

De langzaamste schakel bepaalt dus altijd de uiteindelijke laadsnelheid.

Hoeveel scheelt dat in de praktijk?

Stel, een elektrische auto met een accu van 60 kWh komt thuis met 40% acculading. Om weer volledig op te laden moet ongeveer 36 kWh worden geladen.

Onderstaande tabel laat zien hoe lang dat ongeveer duurt bij verschillende laadvermogens.

*De werkelijke laadtijd is afhankelijk van de auto, de boordlader, de laadoplossing, de netaansluiting en de beschikbare netcapaciteit.

De tabel laat vooral zien dat sneller laden niet altijd noodzakelijk is. Staat de auto iedere nacht acht tot tien uur stil, dan is een lagere laadsnelheid vaak geen probleem. Moet de auto meerdere keren per dag worden ingezet of wil je bezoekers snel weer op weg helpen, dan wordt een hoger laadvermogen interessanter.

Wanneer is een 1-fase aansluiting voldoende?

Een 1-fase aansluiting is voor veel huishoudens nog altijd een logische keuze.

Dat geldt vooral wanneer:

• je voornamelijk thuis laadt;

• de auto 's nachts voldoende tijd heeft om op te laden;

• je dagelijks een beperkt aantal kilometers rijdt;

• de totale energievraag in huis relatief laag is.

In deze situaties levert een overstap naar 3-fase vaak weinig praktisch voordeel op.

Wanneer kies je voor een 3-fase aansluiting?

Een 3-fase aansluiting wordt interessanter wanneer de energievraag groeit.

Bijvoorbeeld wanneer:

• je sneller wilt laden;

• je dagelijks veel kilometers rijdt;

• meerdere elektrische auto's gebruikmaken van dezelfde locatie;

• je een warmtepomp, thuisbatterij of andere grote stroomverbruikers hebt;

• je een zakelijke laadlocatie of destination charging aanbiedt.

Een 3-fase aansluiting biedt meer capaciteit en maakt de elektrische installatie beter voorbereid op toekomstige uitbreidingen.

Moet je de netaansluiting altijd verzwaren?

Nee.

Een laadoplossing betekent niet automatisch dat de netaansluiting moet worden verzwaard.

In veel situaties kan de beschikbare capaciteit slim worden verdeeld met load balancing. Daarbij wordt continu gemeten hoeveel elektriciteit op dat moment beschikbaar is. Gebruiken andere apparaten tijdelijk veel vermogen, dan verlaagt de laadoplossing automatisch het laadvermogen. Zodra er weer capaciteit beschikbaar komt, wordt het laden weer opgevoerd.

Daardoor kan een bestaande aansluiting in veel gevallen optimaal worden benut zonder direct te investeren in een zwaardere netaansluiting.

Welke aansluiting past bij jouw situatie?

Er is geen aansluiting die voor iedereen de beste keuze is.

Voor veel huishoudens biedt een 1-fase aansluiting voldoende capaciteit om dagelijks comfortabel elektrisch te rijden. Een 3-fase aansluiting is vooral interessant wanneer sneller laden belangrijk is of wanneer de totale energievraag in de toekomst toeneemt.

Kijk daarom niet alleen naar het laadvermogen van de laadoplossing, maar naar het complete energiesysteem. Pas wanneer de netaansluiting, de laadoplossing en de auto goed op elkaar zijn afgestemd, haal je het maximale uit elektrisch laden.